ଶିଳ୍ପୀ କେସୁ ଦାସ: କଳାକାରରୁ କଳାର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ବ୍ରତୀ

0

ଓଡ଼ିଶାରେ ଯଦି କିଛି ଚିତ୍ରକରଙ୍କୁ ନେଇ କାହାଣୀ ଲେଖିବା ଆରମ୍ଭ କରାଯିବ ତେବେ ସେମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଅଗ୍ରଣୀ ସ୍ଥାନରେ ରହିବେ କେସୁ ଦାସ । ଘର ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାରେ । ସେ ବାଲେଶ୍ୱରୀ ଜଉ କଣ୍ଢେଇ ପରମ୍ପରାର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ଦିଗରେ ନେଇଥିଲେ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିକା । ଓଡ଼ିଆ ଭାଷା ଓ ଓଡ଼ିଶାକୁ ବହୁତ ଭଲ ପାଉଥିବା କେସୁ ଦାସ ସବୁ ବେଳେ ଚିତ୍ର ମାଧ୍ୟମରେ ସମାଜକୁ ବାର୍ତ୍ତା ଦେବାକୁ ଚାହାନ୍ତି । ସେ କେବଳ ଜଣେ ଚିତ୍ରକର ନୁହନ୍ତି, ଏକାଧାରରେ ଜଣେ ଅସାଧାରଣ ପ୍ରତିଭାର ଅଧିକାରୀ, ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀ ଓ ବିପ୍ଳବୀ । ସମାଜରେ ବିଭିନ୍ନ କୁସଂସ୍କାରରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବା ଦିଗରେ ମଧ୍ୟ ସେ କାମ କରିଛନ୍ତି ।

ନିକଟରେ ଏକ ଟେଲିଭିଜନ୍ ସାକ୍ଷାତକାରରେ କେସୁ କହିଥିଲେ ଯେ 

ସାରା ବିଶ୍ୱରେ ଯେତେ ପ୍ରକାର ଲିପି ରହିଛି, ସେ ସବୁ ମଧ୍ୟରେ ସୁନ୍ଦର ହେଉଛି ଓଡ଼ିଆ ଲିିପି । ଏହାର ଶୈଳୀ ବିଶ୍ୱର ଯେ କୌଣସି ଲୋକକୁ ନିଜ ପ୍ରେମରେ ପକାଇ ଦେଇପାରିବ। 

ଓଡ଼ିଆ ଲିପିକୁ ବହୁ ଭଲ ପାଉଥିବା ଏହି ଚିତ୍ରକର ଜଣକ ନିଜ ଚିତ୍ରକଳାରେ ଓଡ଼ିଆକୁ ସବୁ ବେଳେ ବ୍ୟବହାର କରିବାକୁ ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଆ ଅକ୍ଷରର ପୂଜକ କହିଲେ କିଛି ଭୁଲ ହେବ ନାହିଁ ।

ବାଲେଶ୍ୱର ଜିଲ୍ଲାର ସମୁଦ୍ରକୂଳ ଗାଁ ଦୁବଳଗାଡ଼ିରେ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ୧୯୬୫ ମସିହାରେ ହୋଇଥିଲା । ତାଙ୍କ ବାପାଙ୍କ ନାମ ରାମକୃଷ୍ଣ ଦାସ ଓ ମା’ଙ୍କ ନାମ ସୁଶିଳା ଦାସ । ବସ୍ତା ଥାନା ଅଧୀନରେ ଆସୁଥିବା ଏହି ଗାଁରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବା କେସୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମପୁର ବିଶ୍ୱବିଦ୍ୟାଳୟରେ ଭାରତୀୟ ଚିତ୍ରକଳା ଉପରେ ସ୍ନାତକ ଡିଗ୍ରି ହାସଲ କରିଥିଲେ । ଏହା ପରେ ସେ ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶର ବାରାଣାସୀରୁ ଚିତ୍ରକଳାରେ ମାଷ୍ଟର ଡିଗ୍ରି ହାସଲ କରିଛନ୍ତି ।

ପତଳା ଶରୀର, ଲମ୍ବା କେଶ ଓ ଦାଢ଼ି ରଖିଥିବା ଏହି ଚିତ୍ରକର ଜଣକ ଆଜି ବାଲେଶ୍ୱରର ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ । ବାଲେଶ୍ୱରର ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିବା ବାଲେଶ୍ୱରୀ-ଜଉ କଣ୍ଢେଇକୁ ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି । ଦୀର୍ଘ ୩୦ ବର୍ଷ ହେଲାଣି, ସେ ଶିଶୁ କଳା, କାର୍ଟୁନ, ଆଦିବାସୀ କଳା, ବାଲୁକା କଳା ଓ ବାଲେଶ୍ୱରୀ ପାରମ୍ପରିକ କଳାର ପ୍ରଚାର ଓ ପ୍ରସାର ପାଇଁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଭାବେ କାମ କରୁଛନ୍ତି । ଆର୍ଥିକ ଅସୁବିଧା ଥିବା ସତ୍ୱେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପଥରୁ ସେ କେବେ ପଛକୁ ଫେରି ଚାହିଁ ନାହାନ୍ତି । ସେ ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି ଯିଏ ଇନଷ୍ଟଲେସନ୍ ଆର୍ଟ, ପରଫରମିଂ ଭିଜୁଆଲ୍ ଆର୍ଟ, ପବ୍ଲି୍କ୍ ଆର୍ଟ ଓ ଥ୍ରିଡି ଆର୍ଟ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ।

ଜଉ କଣ୍ଢେଇର ପୁନରୁଦ୍ଧାର

ଯଉ କଣ୍ଢେଇର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଅନେକ ମହିଳାଙ୍କୁ ଏହାକୁ ନିର୍ମାଣ କରିବାର ତାଲିମ ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ । ଏହାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ଜୀବନର ଏକ ଅଂଗ ଭାବେ ପରିଣତ କରିବା ପାଇଁ ସେ ସବୁ ପ୍ରକାର ଉଦ୍ୟମ କରିଥିଲେ । କାହାଣୀଗୁଡ଼ିକରେ ତାହାକୁ ସ୍ଥାନ ଦେବାଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଜଉ କଣ୍ଢେଇକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନାରାୟଣ ଭାବେ ସାବିତ୍ରୀ ବ୍ରତରେ ପୂଜା କରିବା ଭଳି କାମ ତାଙ୍କ ଉଦ୍ୟମରେ ହୋଇଥିଲା । ସେ ଜଉ-କଣ୍ଢେଇ ବାହାଘର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଯାହା ପରବର୍ତ୍ତୀ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ବାଲେଶ୍ୱର ସଂସ୍କୃତିର ଏକ ପରିଚୟ ଭାବେ ଉଭା ହୋଇଥିଲା ।

ନବ ମାତୃକା ପୂଜା

ଦୁର୍ଗାପୂଜା ସମୟରେ ହେଉଥିବା ଅପସଂସ୍କୃତିକୁ ସହିପାରି ନ ଥିଲେ ଶ୍ରୀ ଦାସ । ନବରାତ୍ରଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଦୁର୍ଗାପୂଜା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ବିଭିନ୍ନ ସମ୍ମାନଜନକ ମହିଳାଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ଏହା ନବମାତୃକା ପୂଜା ନାମରେ ପରିଚିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଏତେ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲା ଯେ ଲୋକମାନେ ଏହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ମହିଳା ସଶକ୍ତିକରଣ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଏଭଳି ଅବଦାନ ରହିଛି ।

ବାଲିରେ ନୈବେଦ୍ୟ

ବାଳୁକା କଳା ପାଇଁ ଓଡ଼ିଶା ବିଶ୍ୱ ସ୍ତରରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ବାଲେଶ୍ୱରରେ ବାଲୁକା କଳାର ପ୍ରସାର କରିବା ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗଦାନ ରହିଛି। ବିଭିନ୍ନ ସମୟରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ସମସ୍ୟାକୁ ନେଇ ସେ ବାଲୁକା କଳା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଛନ୍ତି । ଏହି କଳାର ପ୍ରଚାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ବାଲେଶ୍ୱର ସହର ମଝିରେ ଖୋଲିଛନ୍ତି ସ୍ୟାଣ୍ଡ୍ ପାର୍କ । ପ୍ରତିବର୍ଷ ରଥଯାତ୍ରା ସମୟରେ ସେ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କ ଦଶ ଅବତାର ବାଲୁକା କଳା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରନ୍ତି । ସେହି ୯ ଦିନିଆ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମର ନାମ ରଖାଯାଇଛି ବାଲିରେ ନୈବେଦ୍ୟ ।

ଝୋଟି-ଚିତା

ଓଡ଼ିଶାର ଘରେ ଘରେ ପରିଚିତ ଥିବା ଝୁଟି-ଚିତା ଧୀରେ ଧୀରେ ଲୋପ ପାଇବାକୁ ବସିଲାଣି । ମାଣବସା ଗୁରୁବାର ଦିନ ପ୍ରତି ଘରେ ଏହି ଝୁଟି ପଡ଼େ । କିନ୍ତୁ ଘର କୋଠା ହୋଇଯିବା ପରେ ଓ ସହରୀକରଣ ବଢ଼ିବା ଯୋଗୁଁ ଏହା ଏତେ ପରିମାଣରେ ଆଉ ଦେଖିବାକୁ ମିଳୁନାହିିଁ । ଝୁଟିର ପୁନରୁଦ୍ଧାର କରିବା ପାଇଁ ସେ ଉଦ୍ୟମ କରୁଛନ୍ତି । ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଆୟୋଜନ କରାଯାଉଥିବା ବଡ଼ ବଡ଼ ଉତ୍ସବରେ ସେ ଏହି କଳାକୁ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଛନ୍ତି ।

ଆଦିବାସୀ ଚିତ୍ରକଳା

ଆଦିବାସୀମାନଙ୍କ କାନ୍ଥରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉଥିବା ଚିତ୍ରକଳାକୁ ଲୋକପ୍ରିୟ କରିବାରେ ପ୍ରମୁଖ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ କେସୁ ଦାସ । ୨୦୦୭ରେ ସେ ଘରେ ଘରେ ଏହି କଳାକୁ ପରିଚିତ କରାଇବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟମ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ଏହି ଉଦ୍ୟମ ଭୁବନେଶ୍ୱର ମୁନିସପାଲିଟି କର୍ପୋରେସନ୍ ନଜରରେ ପଡ଼ିଥିଲା । ତାଙ୍କୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରର ପ୍ରମୁଖ କାନ୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଆଦିବାସୀ କଳାରେ ଭରିଦେବାର ବରାଦ ମିଳିଥିଲା । ସର୍ବଶିକ୍ଷା ଅଭିଯାନ ଜରିଆରେ ସେ ସ୍କୁଲଗୁଡ଼ିକରେ ମଧ୍ୟ ଆଦିବାସୀ କଳା ଅଙ୍କନ କରୁଛନ୍ତି । 

PK is a writer of social causes in Odisha. A dedicated person to inform public about the every positive social changes or examples that happens in our everyday life and how these stories are now game changer for all of us. He can be reached at pk.yourstory@gmail.com

Related Stories

Stories by PK